Soạn sử 10 Chân trời sáng tạo Bài 16: Văn minh Chăm-pa

Xuất bản ngày 09/09/2022 - Tác giả:

Soạn sử 10 Chân trời sáng tạo Bài 16: Văn minh Chăm-pa với hướng dẫn trả lời các câu hỏi trang 84 - 99 SGK Lịch sử 10 CTST.

Trên dải đất ven biển miền Trung và một phần cao nguyên Trường Sơn Việt Nam ngày nay, từng tồn tại Vương quốc cổ Chăm-pa có nền văn minh phát triển cao, có quan hệ thương mại gắn bó với nhiều quốc gia trong và ngoài khu vực Đông Nam Á. Bài học này sẽ giúp em hiểu cơ sở hình thành và những thành tựu tiêu biểu của nền văn minh Chăm-pa.

Cùng Đọc tài liệu đi vào trả lời các câu hỏi thuộc Soạn sử 10 Chân trời sáng tạo bài 16: Văn minh Chăm-pa. Nội dung này chắc chắn sẽ giúp các em chuẩn bị bài học trước khi đến lớp tốt nhất.

Hướng dẫn soạn sử 10 Chân trời sáng tạo bài 16

Tài liệu giải bài tập lịch sử 10 bài 16 Chân trời sáng tạo chi tiết:

I. Cơ sở hình thành

1. Điều kiện tự nhiên

Câu hỏi: Điều kiện tự nhiên có ảnh hưởng như thế nào đến sự hình thành văn minh Chăm-pa?

Trả lời:

Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên đến sự hình thành văn minh Chăm-pa:

- Địa hình:  phía Tây là dãy Trường Sơn, phía Đông là biển đảo, xen kẽ là dải đồng bằng nhỏ hẹp, dọc ven biển, bị chia cắt bởi các sông ngắn và núi đèo hiểm trở.

- Khí hậu: khô nóng, đất đai cằn cỗi, thường xuyên phải hứng chịu những trận bão lũ là những bất lợi lớn của vùng đất này.

- Nhiều nguồn lợi: lâm thổ sản, mỏ khoáng sản và nhiều vịnh cảng tốt.

2. Dân cư và xã hội

Câu hỏi: Điều kiện dân cư và xã hội có ảnh hưởng như thế nào đến sự hình thành văn minh Chăm-pa?

Trả lời:

Ảnh hưởng của điều kiện dân cư và xã hội đến sự hình thành văn minh Chăm-pa:

- Cư dân cổ gồm hai bộ tộc chính: bộ tộc Dừa và bộ tộc Cau được gọi chung là người Chăm thuộc hệ Nam Đảo.

- Cộng đồng Chăm bảo lưu lâu dài chế độ mẫu hệ với vai trò chủ đạo của người phụ nữ trong quan hệ gia đình và hôn nhân.

- Tổ chức xã hội: của người Chăm phân chia theo địa hình và địa bàn cư trú với mô hình ba trục: cảng (phía đông) - thành (trung tâm), trung tâm tôn giáo (phía Tây).

3. Ảnh hưởng của văn minh Ấn Độ

Câu hỏi: Nêu ảnh hưởng của văn minh Ấn Độ đến văn minh Chăm-pa.

Trả lời:

Ảnh hưởng của văn minh Ấn Độ đến văn minh Chăm-pa: Khoảng V TCN, từ thời Sa Huỳnh, thông qua tầng lớp thương nhân, chữ viết, tư tưởng, tôn giáo, mô hình nhà nước và pháp luật Ấn Độ đã du nhập vào Chăm-pa.

=> Sự tiếp thu chọn lọc những thành tựu văn minh Ấn Độ có ảnh hưởng mạnh mẽ đến thiết chế chính trị xã hội Chăm-pa, góp phần đưa nền văn minh Chăm-pa phát triển rực rỡ.

II. Thành tựu văn minh tiêu biểu: Soạn sử 10 Chân trời sáng tạo Bài 16

1. Tổ chức nhà nước

Câu hỏi: Nêu mô hình tổ chức bộ máy Nhà nước Chăm-pa cổ đại.

Trả lời:

Bộ máy nhà nước Chăm-pa được xây dựng theo mô hình nhà nước chuyên chế cổ đại phương Đông:

+ Đứng đầu là vua, theo chế độ cha truyền con nối.

+ Dưới vua là hai vị đại thần (một đứng đầu ngạch quan van, một đứng đầu ngạch quan võ).

+ Ở cấp địa phương là đội ngũ ngoại quan quản lí các châu - huyện - làng.

2. Chữ viết

Câu hỏi: Nêu thành tựu về chữ viết của văn minh Chăm-pa.

Trả lời:

- Khoảng thế kỉ III, trên cơ sở tiếp nhận chữ Phạn của Ấn Độ, người Chăm đã sáng tạo ra chữ Chăm cổ, gọi là A-kha Ha-y-áp.

- Sau hơn 1.000 năm sử dụng, người Chăm hoàn thiện A-kha Ha-y-áp thành A-kha Thơ-ra làm chữ viết phổ biến của vương quốc.

3. Đời sống vật chất

Câu hỏi: Nêu những nét chính về đời sống vật chất của cư dân Chăm-pa.

Trả lời:

Những nét chính về đời sống vật chất của cư dân Chăm-pa:

* Hoạt động kinh tế

- Trồng lúa, các loại cây hoa màu và bông vải; rồng được các loại lúa ngắn ngày, có khả năng chịu khô hạn.

- Thủ công nghiệp phát triển đa dạng với các nghề gạch, gốm, luyện kim, chế tạo thuỷ tinh, đóng thuyền,…

- Người Chăm rất giỏi nghề buôn bán bằng đường biển. Thương cảng Đại Chăm, Cù lao Chàm, Thị Nại đóng vai trò quan trọng trên con đường mậu dịch biển quốc tế.

* Văn hóa ăn, mặc, ở

- Cư dân sống quây quần trong những nếp nhà xây bằng gỗ hoặc gạch nung, mặt trước có một hiên ở chính giữa.

- Trang phục chính của nam gồm quần, ngoài quần váy (gọi là ka-ma), áo cánh xếp chéo, cài dây phía bên hông cùng khăn đội đầu. Phụ nữ mặc quần bên trong áo dài, đầu đội khăn.

- Bữa ăn hàng ngày của cư dân Chăm thương là cơm, rau và cá.

4. Đời sống tinh thần

Câu hỏi 1. Hãy nêu một số thành tựu tiêu biểu của văn minh Chăm-pa.

Trả lời:

* Thành tựu văn học

- Văn học dân gian: sử thi, truyện cổ, truyền thuyết, ca dao, tục ngữ, câu đố,... Sử thi của người Chăm vừa mang màu sắc thần thoại Ấn Độ, vừa thấm đượm triết lí Bà La Môn giáo và Hồi giáo.

- Văn học viết: trường ca, gia huấn ca và thơ triết lí, thơ trữ tình,… được sáng tác bằng cả chữ Phạn lẫn chữ Chăm cổ.

* Thành tựu tín ngưỡng, tôn giáo

- Tín ngưỡng vạn vật hữu linh, thờ cúng tổ tiên và tín ngưỡng phồn thực.

- Tôn giáo:

+ Ấn Độ giáo: trở thành tôn giáo chính ở Chăm-pa từ thế kỉ III;

+ Phật giáo Đại thừa: phát triển trong hai thế kỉ IX và X;

+ Hồi giáo: du nhập vào Chăm-pa từ thế kỉ XII - XIV, hình thành cộng đồng Hồi giáo Chăm Bà-ni.

* Thành tựu nghệ thuật

- Kiến trúc, điêu khắc:

+ Những đền tháp Chăm là một khối vững chắc xây bằng gạch, có cửa chính và cửa giả gồm nhiều tầng, xếp nếp, tầng trên lặp lại tầng dưới nhưng nhỏ dần và tụ lại thành đỉnh nhọn vươn lên cao.

+ Dấu ấn riêng biệt trong kiến trúc Chăm là kĩ thuật làm gạch kết dính để xây tháp và kĩ thuật chạm trổ trên đá.

+ Những phù điêu nhấn mạnh vào từng hình tượng và khuynh hướng thiên về tượng tròn là đặc điểm giàu tính ấn tượng, tạo nên vẻ đẹp độc đáo của nghệ thuật điêu khác cổ Chăm-pa.

- Âm nhạc:

+ Âm nhạc và ca múa không thể thiếu trong sinh hoạt cộng động và các dịp lễ hội truyền thống như Ri-gia Nư-ga, Ka-tê, Ri-gia Pra-ung.

+ Chế tạo nhiều loại nhạc cụ độc đáo như trống gi-neng, trống pa-ra-nưng, chiêng, kèn xa-ra-nai, lục lạc, dàn ka-nhi,...

- Phong tục tập quán:

+ Nghi lễ cưới hỏi của người Chăm chịu sự chi phối của chế độ mẫu hệ.

+ Tập tục tang ma có sự phân chia theo lứa tuổi, đẳng cấp và nguyên nhân cái chết.

Câu hỏi 2. Dựa vào kiến thức trong bài và Hình 16.5, em hãy cho biết những nét độc đáo của kiến trúc, điêu khắc Chăm-pa.

Trả lời:

- Dấu ấn riêng biệt trong kiến trúc Chăm là kĩ thuật làm gạch kết dính để xây tháp và kĩ thuật chạm trổ trên đá.

- Những phù điêu nhấn mạnh vào từng hình tượng và khuynh hướng thiên về tượng tròn là đặc điểm giàu tính ấn tượng, tạo nên vẻ đẹp độc đáo của nghệ thuật điêu khác cổ Chăm-pa.

Luyện tập trang 99: Soạn sử 10 Chân trời sáng tạo Bài 16

Câu hỏi: Lập bảng thống kê các thành tựu tiêu biểu của văn minh Chăm-pa.

Trả lời:

Bảng thống kê các thành tựu tiêu biểu của văn minh Chăm-pa:

Lĩnh vựcThành tựu

Tổ chức

Nhà nước

- Năm 192, nhà nước Lâm Ấp ra đời

- Bộ máy nhà nước Chăm-pa được xây dựng theo mô hình nhà nước chuyên chế cổ đại phương Đông.

Chữ viết- Sáng tạo ra chữ Chăm cổ trên cơ sở chữ Phạn

Hoạt động kinh tế

- Trồng lúa, các loại cây hoa màu và bông vải

- Thủ công nghiệp phát triển đa dạng

- Người Chăm rất giỏi nghề buôn bán bằng đường biển.

Nhà ở- Nhà xây bằng gỗ hoặc gạch nung, mặt trước có hiên ở chính giữa.
Trang phục

- Nam mặc quần, ngoài quần váy (gọi là ka-ma), áo cánh xếp chéo, cài dây phía bên hông cùng khăn đội đầu.

- Phụ nữ mặc quần bên trong áo dài, đầu đội khăn.

Ẩm thực- Bữa ăn hàng ngày của cư dân Chăm thường là cơm, rau và cá.
Văn học

- Văn học dân gian: sử thi, truyện cổ, truyền thuyết, ca dao...

- Văn học viết: trường ca, gia huấn ca và thơ triết lí...

Tín ngưỡng

Tôn giáo

- Tín ngưỡng vạn vật hữu linh, thờ cúng tổ tiên, phồn thực.

- Tôn giáo: Ấn Độ giáo, Phật giáo Đại thừa, Hồi giáo.

Kiến trúc, điêu khắc

- Kiến trúc: Thánh địa Mỹ Sơn, Phật viện Đồng Dương,...

- Điêu khắc: tượng và phù điêu trang trí trên đài thờ, đền tháp,

Âm nhạcNhiều loại nhạc cụ độc đáo như trống gi-neng, trống pa-ra-nưng, chiêng, kèn xa-ra-nai, lục lạc, đàn ka-nhi,...

Phong tục

Tập quán

- Nghi lễ cưới hỏi chịu sự chi phối của chế độ mẫu hệ.

- Tập tục ma chay có sự phân chia theo lứa tuổi, đẳng cấp và nguyên nhân cái chết.

Vận dụng trang 99
: Soạn sử 10 Chân trời sáng tạo Bài 16

Câu hỏi: Hãy sưu tầm, giới thiệu một di sản văn minh Chăm-pa và cho biết cảm nhận của em về di sản.

Trả lời:

HS tự thực hiện.

Gợi ý:  Giới thiệu về Tháp bà po Nagar

- Tháp Bà Pô Na-ga là khu di tích là quần thể công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo của vương quốc Chăm-pa cổ, được xây dựng khoảng từ giữa thế kỉ thứ VIII đến thế kỉ XIII. Đây là thời kì đạo Hin-đu đang trong giai đoạn cực thịnh tại vương quốc Chăm-pa cổ. Nơi đây là trung tâm tôn giáo thờ Nữ thần Ponagar (người Mẹ xứ sở của dân tộc Chăm) và được người Việt tiếp tục gìn giữ, phát triển làm nơi thờ Thiên Y Thánh Mẫu của cộng đồng cư dân khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

- Quần thể di tích được phân bố trên hai mặt bằng: Tháp cổng và tầng 2; khu đền tháp với các công trình kiến trúc và hoạt động văn hoá tiêu biểu.

+ Tầng tháp cổng không còn nguyên vẹn do thời gian đã quá lâu, tuy nhiên dấu tích về kiến trúc xưa cũ vẫn còn, đó là những cột trụ, bậc thang được làm bằng đá dẫn lối lên tầng 2.

+ Tầng 2 là nơi để du khách có thể đến hành hương, tĩnh tâm và thư giãn.

- Khu đền tháp được xây dựng bằng gạch, khít mạch và không có bất kì chất kết dính nào. Từng chi tiết nhỏ của tháp đều thể hiện được sự tinh tế của kiến trúc thời xa xưa. Hoạt động văn hóa tiêu biểu của khu đền tháp là Lễ hội Tháp Bà diễn ra từ gày 20 đến 23 tháng 3 âm lịch hàng năm. Đây là lễ hội văn hóa dân gian lớn nhất ở Khánh Hòa, có sức lan tỏa cả vùng Nam Trung Bọ và Tây Nguyên.

- Tháp Bà Pô Na-ga là một quần thể kiến trúc độc đáo và đặc sắc của người Chăm, được Bộ Văn hóa Thể Thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1979.  Lễ hội Tháp Bà Pô Na-ga được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia  năm 2012.

- Suốt quá trình tồn tại và phát triển, người Chăm-pa đã để lại những di sản văn hóa khổng lồ. Văn hoá Chăm-pa có ý nghĩa to lớn cả về vật chất và tinh thần dọc dải đất miền Trung. Tháp Bà Pô Na-ga chính là một thành tựu tiêu biểu nhất về nghệ thuật xây dựng kiến trúc đền tháp, nghệ thuật điêu khắc, bia kí và tôn giáo, tín ngưỡng. Với 3 tầng và 4 tòa tháp lớn, từng chi tiết ở bên trong công trình này đều thể hiện được hình dáng điêu khắc độc đáo của thời kỳ xa xưa. Bên cạnh đó, những viên gạch đất nung khiến cho du khách hoài niệm về một thời văn minh đã đi vào dĩ vãng.

- Kết thúc nội dung soạn sử 10 Chân trời sáng tạo bài 16- 

-/-

Trên đây là toàn bộ nội dung Soạn sử 10 Chân trời bài 16: Văn minh Chăm-pa. Chúc các em học tốt.

Bạn còn vấn đề gì băn khoăn?
Vui lòng cung cấp thêm thông tin để chúng tôi giúp bạn
Hủy

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM