Mục lục bài học
Soạn Văn 10

Lập dàn ý bài văn thuyết minh

Hướng dẫn soạn bài Lập dàn ý bài văn thuyết minh, gợi ý trả lời câu hỏi bài tập trang 169 sách giáo khoa Ngữ văn lớp 10 tập 1.

    Bài soạn Lập dàn ý bài văn thuyết minh được biên soạn với mục tiêu giúp các em học sinh vận dụng những kiến thức đã học về văn thuyết minh và kĩ năng lập dàn ý để lập được dàn ý cho một bài văn thuyết minh có đề tài gần gũi, quen thuộc.

A- Kiến thức cơ bản cần nắm vững

I. Dàn ý bài văn thuyết minh

- Lập dàn ý là một kĩ năng rất quan trọng khi tạo lập văn bản.

- Ôn lại bố cục ba phần của một bài làm văn:

+ Mở bài: Giới thiệu đối tượng, sự vật, sự việc

+ Thân bài: Nội dung chính của bài viết

+ Kết bài: Nêu suy nghĩ, hành động

- Bố cục của bài văn thuyết minh:

+ Mở bài: Ở bài văn tự sự, phần mở bài là thuật lại mở đầu câu chuyện hoặc giới thiệu, dẫn dắt vào câu chuyện. Ở bài văn thuyết minh, phần mở bài giới thiệu chung về đối tượng thuyết minh, để người đọc biết được nội dung sẽ được nắm bắt trong phần thân bài (phần mở bài phải nêu ra được đề tài thuyết minh).

+ Thân bài: Các ý của bài văn thuyết minh có thể được sắp xếp theo các trình tự: thời gian, không gian, lôgic, trình tự nhận thức,… hoặc là hỗn hợp của các quan hệ miễn sao phù hợp với đối tượng thuyết minh, đạt được mục đích thuyết minh.

+ Kết bài: Ở bài văn tự sự, kết bài thường là sự kết thúc của câu chuyện, nhận định về ý nghĩa của câu chuyện. Ở bài văn thuyết minh, nhấn mạnh về đối tượng đã thuyết minh, tạo ấn tượng cho người đọc về đối tượng vừa thuyết minh.

II. Lập dàn ý bài văn thuyết minh

Các bước lập dàn ý cho bài văn thuyết minh:

- Xác định đề tài: Thuyết minh về đối tượng nào ?

- Xây dựng dàn ý:

+ Mở bài:

  • Nêu đề tài thuyết minh.
  • Dẫn dắt, tạo ra sự chú ý của người đọc về nội dung thuyết minh.

+ Thân bài:

  • Tìm ý, chọn ý: Cần triển khai những ý nào để thuyết minh về đối tượng đã giới thiệu (cung cấp những thông tin, tri thức gì)?
  • Sắp xếp ý: Cần trình bày các ý theo trình tự nào cho phù hợp với đối tượng thuyết minh, đạt được mục đích thuyết minh, giúp người tiếp nhận dễ dàng nắm được nội dung thuyết minh?

+ Kết bài: Nhấn mạnh lại đề tài thuyết minh và tô đậm ấn tượng cho người tiếp nhận về đối tượng vừa thuyết minh.

B- Hướng dẫn trả lời câu hỏi soạn bài Lập dàn ý bài văn thuyết minh

I. Dàn ý bài văn thuyết minh

Câu 1. Nhắc lại bố cục ba phần của một bài làm văn và nhiệm vụ của mỗi phần.

Trả lời:

Một bài làm văn gồm có bố cục 3 phần chính đó là:

- Mở bài: Giới thiệu nội dung bài viết (tuỳ theo từng thể loại mà xác định nội dung cần giới thiệu).

- Thân bài: Lần lượt thực hiện các yêu cầu trọng tâm: Kể chuyện, biểu cảm, miêu tả hay nghị luận...

- Kết bài: Khái quát vấn đề hay nêu cảm xúc, suy nghĩa trước câu chuyện kể hoặc đối tượng miêu tả.

Câu 2. Bố cục ba phần có phù hợp với đặc điểm của bài văn thuyết minh không? Vì sao?

Trả lời:

   Bố cục 3 phần rất phù hợp với đặc điểm của bài văn thuyết minh. Bởi lẽ văn bản thuyết minh là kết quả của thao tác làm văn. Cũng có lúc người viết phải miêu tả, nêu cảm xúc và trình bày sự việc.

Câu 3. So sánh phần mở bài và kết bài của văn tự sự thì văn bản thuyết minh có những điểm tương đồng và khác biệt nào?

Trả lời:

- Mở bài trong văn bản tự sự yêu cầu giới thiệu thời gian, địa điểm xảy ra câu chuyện, giới thiệu nhân vật chính, góc nhìn (người chứng kiến)

  Mở bài trong văn thuyết minh yêu cầu giới thiệu đối tượng, mục đích thuyết minh.

   => Như vậy, điểm giống nhau là: cùng có chức năng giới thiệu. Tuy nhiên, cách giới thiệu trong văn thuyết minh linh hoạt hơn, có khi rất ngắn, chỉ gồm 1, 2 câu.

- Kết bài trong văn tự sự đôi khi cũng gắn với thân bài, vì sao khi giải quyết vấn đề (mở nút xung đột) là câu chuyện đã kết thúc rồi. Trong bài làm của học sinh hay trong một số sáng tác còn có phần cuối, dùng để nêu lên suy nghĩ và cảm xúc, song cách kết thúc như vậy có phần nào gượng ép.

   Kết bài trong văn thuyết minh đôi khi không nhận thấy được: nó đồng thời là phần cuối của nội dung thuyết minh. Chừng nào người đọc cảm nhận thấy đã thoả mãn, thì chừng ấy bài văn thuyết minh cũng kết thúc.

   => Như vậy, kết bài trong văn tự sự và văn thuyết minh giống nhau ở chỗ: Chúng biến hoá năng động và nhiều khi chỉ là phần cuối của nội dung chính.

Câu 4. Các trình tự sắp xếp (cho phần thân bài) dưới đây (mục 1.4 SGK trang 169) có phù hợp với văn bản thuyết minh không? Vì sao?

Trả lời:

   Ba loại trình tự không phù hợp với văn bản thuyết minh. Vì:

- Trình tự thời gian phù hợp với văn tự sự hơn.

- Trình tự không gian phù hợp với văn miêu tả hơn.

- Trình tự nhận thức phù hợp với văn nghị luận hơn.

   Riêng trình tự chứng minh - phản bác rất cần phải lập luận để thuyết phục người nghe (người đọc).

II. Lập dàn ý bài văn thuyết minh

   Đọc đề bài cho ở mục II (SGK, trang 169) và thực hiện các thao tác:

1. Xác định đề tài

   HS đọc mục 1 (SGK, trang 170) và trình bày dự định (những ý chính) cho bài viết thực hiện một trong hai yêu cầu trong SGK.

* Ví dụ tham khảo: 

(1) Tìm hiểu để viết bài giới thiệu về nhà khoa học vĩ đại Anh-xtanh.

   “Trong số những nhà khoa học vĩ đại đã mang đến cho nhân loại một bức tranh vũ trụ mới và đã có công cải tạo thế giới tự nhiên, An-be Anh-xtanh là số một, nếu không nói là nhà sáng tạo về khoa học tự nhiên vĩ đại nhất nửa đầu thế kỉ XX.

   ... Những công trình của Anh-xtanh đã đạt tới đỉnh cao nhất của nền vật lí học hiện đại, những công trình mà người ta chỉ có thể diễn đạt được trọn vẹn với một công cụ toán học tối tân, đồ sộ...

   Anh-xtanh không chỉ là nhà khoa học, ông còn là một con người yêu thương chân lí và chính nghĩa. Ông đã thấy trách nhiệm của mình trước xã hội đã đấu tranh không khoan nhượng với chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa đế quốc.

   Không chỉ có thế, Anh-xtanh còn là hình ảnh của sự trong sáng về tâm hồn, một con người khinh miệt đến cùng cực cái hung bạo, những tham vọng tầm thường.

   Con người Anh-xtanh là sự nhất trí hiếm có giữa cái trong sáng về tâm hồn và cái trong sáng về tư duy.

   Trên đây là những điểm chính mà chúng tôi muốn nhấn mạnh về Anh-xtanh”.

   (Theo Nguyễn Hoàng Phương - Lời giới thiệu cuốn An-be Anh-xtanh, NXB Giáo dục Hà Nội, 1996)

(2) Viết bài giới thiệu một trong những danh nhân đất Việt.

   Học sinh tự chọn một danh nhân mà mình yêu thích để giới thiệu. Có thể dựa trên bài viết khái quát về Nguyễn Trãi, Nguyễn Du trong SGK, hoặc dựa trên các sách tham khảo để viết về các nhân vật như Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, Hoài văn hầu Trần Quốc Toản, nhà sử học Lê Văn Hưu...

Dàn ý tham khảo:

* Mở bài: Giới thiệu khái quát về tác giả lựa chọn để thuyết minh.

* Thân bài:

- Cuộc đời và sự nghiệp văn học :

+ Hoàn cảnh xuất thân, truyền thống gia đình, học vấn, đường đời,…

+ Các chặng đường sáng tác và những tác phẩm chính.

- Phong cách nghệ thuật :

+ Những đặc điểm nổi bật về nội dung trong sáng tác của tác giả ấy.

+ Những đặc sắc nghệ thuật mà tác giả ấy thể hiện trong tác phẩm của mình.

* Kết bài:

- Khẳng định về vị trí của tác giả vừa thuyết minh.

- Nêu suy nghĩ, cảm nhận về cuộc đời, sự nghiệp văn chương của tác giả vừa thuyết minh,…

2. Lập dàn ý

a. Mở bài (đọc câu hỏi mục 2. a. SGK, trang 170) và thực hiện các yêu cầu:

- Để nêu được đề tài bài viết (như giới thiệu về danh nhân nào, tác giả nào, nhà khoa học nào?...) cần gọi tên đề tài và đưa ra đặc điểm nổi bật của nó.

- Để người đọc nhận ra kiểu văn bản (thuyết minh), cần sử dụng các ngôn ngữ đặc trưng của thuyết minh hoặc nêu trực tiếp mục đích thuyết minh.

- Để thu hút sự chú ý của người đọc, cần trình bày trung thực, hấp dẫn.

b. Thân bài

- Muốn tìm ý, chọn ý, cần lựa chọn những tri thức, xem xét độ chính xác và tầm quan trọng của mỗi thông tin đối với bạn đọc.

- Muốn sắp xếp ý, cần nghiên cứu cấu trúc của bài viết một cách phù hợp, sao cho trật tự trước sau, trật tự logic... giữa các ý tạo ra vẻ đẹp cân xứng và có ý nghĩa.

c. Kết bài

- Muốn trở lại với đề tài thuyết minh, cần khái quát toàn bộ nội dung đã thuyết minh trong phần thân bài, dùng câu văn liên kết để chuyển ý, chuyển đoạn.

- Muốn lưu lại những suy nghĩ và cảm xúc lâu bền trong lòng độc giả cần có những từ ngữ ấn tượng, lịch sử, xã giao... trong kết thúc bài.

Luyện tập

Yêu cầu: Xây dựng dàn ý (tham khảo) cho các đề văn thuyết minh.

Đề 1. Giới thiệu về tác giả văn học.

Trả lời:

a. Mở bài

- Giới thiệu tác giả Nguyễn Trãi (1380 - 1444).

- Vị trí của Nguyễn Trãi trong nền văn học.

b. Thân bài

- Một vài nét về cuộc đời của Nguyễn Trãi.

- Sự nghiệp văn học của Nguyễn Trãi.

+ Các tác phẩm chính.

+ Giá trị nghệ thuật thơ văn Nguyễn Trãi.

 c. Kết bài

   Khẳng định vị trí về tư tưởng cũng như về văn học của Nguyễn Trãi trong lịch sử văn hoá văn học Việt Nam.

Đề 2. Giới thiệu một tấm gương học tốt.

Trả lời:

a. Mở bài: Giới thiệu một số nét chính về tấm gương học tốt: tên, nơi học tập.

b. Thân bài                                                                                

- Hoàn cảnh sống

- Những thành tích nổi bật về học tập

- Phương pháp học của bạn

c. Kết bài. Nêu cảm nghĩ, nhận xét của mình về tấm gương học tốt 

Đề 3. Giới thiệu một phong trào của trường (lớp) mình.

Trả lời:

a. Mở bài

- Giới thiệu về lớp, về trường mình.

- Giới thiệu về các hoạt động nổi bật của lớp (của trường) mình. (Ví dụ: phong trào học tập, phong trào văn nghệ, phong trào thể dục - thể thao, ...).

b. Thân bài

- Nguyên nhân dẫn đến phong trào

- Diễn biến của phong trào

+ Bắt đầu

+ Phát triển

+ Kết quả

- Ý nghĩa của phong trào

c. Kết bài

- Khẳng định lại về sự tác động của phong trào trong lớp (trường)

- Những bài học rút ra từ phong trào

c. Kết bài: Ý nghĩa của phong trào.

Đề 4. Trình bày một quy trình sản xuất (hoặc các bước của một quá trình học tập).

a. Mở bài: Giới thiệu về việc đọc một tác phẩm tự sự

b. Thân bài

- Nêu các bước của việc đọc một tác phẩm tự sự:

+ Đọc từng phần.

+ Đọc kết hợp với suy ngẫm.

+ Chú ý đến sự phát triển của các tuyến nhân vật và mối quan hệ của các nhân vật trong tác phẩm.

+ Tóm tắt tác phẩm.

+ Tìm ra nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm

- Ý nghĩa của việc đọc một tác phẩm tự sự.

c. Kết bài: Khẳng định lại ý nghĩa và cách thức đọc một tác phẩm tự sự.

-/-

---TỔNG KẾT---

    Để việc lập dàn ý cho bài văn thuyết minh đạt kết quả tốt, cần phải:

  • Nắm vững các kiến thức về dàn ý và kĩ năng lập dàn ý.
  • Có đầy đủ những tri thức cần thiết và chuẩn xác về đề tài cần thuyết minh.
  • Tìm được cách sắp xếp những tri thức đó thành một hệ thống hợp lí, chặt chẽ.
doctailieu.com
Nội dung trên có thể chỉ thể hiện một phần hoặc nhiều phần trích dẫn. Để có đầy đủ, chi tiết và đúng định dạng, bạn vui lòng TẢI VỀ hoặc ĐỌC ONLINE Lập dàn ý bài văn thuyết minh để xem ở dưới đây
bài viết bạn đã xem
Back to top
Yêu cầu giải đề